Jandarma personelinin tabi olduğu disiplin hukukunda, hangi amirin disiplin cezası vermeye yetkili olduğu ve hangi durumlarda disiplin kurullarının devreye girdiği önemli sonuçlar doğurmaktadır. Jandarma teşkilatında disiplin amiri ve üst disiplin amirlerinin belirlenmesi; personelin görev yeri, rütbesi ve teşkilat yapısına göre değişebilmektedir. Bunun yanında İl Jandarma Disiplin Kurulu, Jandarma Genel Komutanlığı Merkez Disiplin Kurulu, Jandarma Genel Komutanlığı Yüksek Disiplin Kurulu ve İçişleri Bakanlığı Yüksek Disiplin Kurulunun görev ve oluşumları birbirinden farklıdır. Bu yazıda Jandarma personeli bakımından disiplin amirleri, disiplin kurullarının oluşumu ve kurulların toplantı ve karar usulleri ele alınmaktadır.
Jandarma disiplin hukukunda disiplin amiri ve üst disiplin amiri kimdir? İl Jandarma Disiplin Kurulu, Merkez ve Yüksek Disiplin Kurullarının oluşumu ve karar usullerini sırayla ele alalım;
Disiplin ne demek?
Jandarma ve Sahil Güvenlik Personelinin Hizmet Esasları Hakkında Yönetmelikte belirtildiği üzere disiplin, mevzuat hükümlerine ve âmirlere mutlak bir itaat ile astının ve üstünün hukukuna riayeti ifade eder.
Disiplin Amiri
Disiplin amiri, kanun ile disiplin cezası vermeye yetkili kılınmış ilk amiri ifade eder.
Üst disiplin amiri, disiplin amirinin kadro ve kuruluş yönünden bağlı bulunduğu ve disiplin cezası verilecek personelden makam, rütbe veya kıdemce büyük olan yetkili sıralı tüm amirleri ifade eder.
İçişleri Bakanı; Jandarma Genel Komutanlığı ile Jandarma ve Sahil Güvenlik Akademisi teşkilatlarındaki bütün personelin disiplin amiridir. Bu sıfatla haiz bulunduğu yetkileri her rütbe, makam, sınıf ve statüdeki personel hakkında doğrudan kullanabilir.
Jandarma Genel Komutanı;kendi teşkilatındaki bütün personelin,
Vali il ve ilçe teşkilatlarında görevli bütün personelin,
Kaymakam ilçe teşkilatında görevli bütün personelin,
İl jandarma komutanı ve il jandarma komutan yardımcısı; ilçe jandarma komutanı ile ilçe teşkilatında görevli diğer personel hakkında doğrudan disiplin cezası verme yetkisine sahiptir.
Örneğin; Jandarma karakol komutanlığında görevli bir asayiş tim komutanının disiplin amiri, karakol komutanıdır. Bu personel için ilçe jandarma komutanı, il jandarma komutan yardımcısı (ilgili karakoldan sorumlu ise), İl jandarma komutanı ve Jandarma Genel Komutanı üst disiplin amiridir. Mülki teşkilata tabi birliklerde Vali ve Kaymakam da üst disiplin amiridir.
JANDARMA TEŞKİLATI DİSİPLİN KURULLARI
- a) İl jandarma disiplin kurulu, vali yardımcısının başkanlığında,
1) İl hukuk işleri müdürü, bulunmadığı durumda il hukuk işleri şube müdürlüğünün bağlı olduğu vali yardımcısı,
2) İl jandarma komutanı veya görevlendireceği yardımcılarından biri, komutan yardımcısı bulunmadığı durumda il jandarma kuruluşunda il jandarma komutanından sonra gelen en kıdemli subay,
3) Personel şube müdürü veya geçici bölge komutanlığı personel şube müdürü,
4) Asayiş şube müdürü veya geçici bölge komutanlığı asayiş şube müdüründen,
oluşur.
- b) Eğitim ve öğretim kurumlarında disiplin kurulları, kurum amiri veya yardımcısının başkanlığında kurum merkezinde görevli personel arasından en kıdemli üç komutan ile kurum merkezindeki öğretmenler arasından ilgili jandarma genel komutan yardımcısı tarafından seçilen bir kişiden oluşur.
- c) Asayiş kolordu komutanlıkları, komando tugay komutanlıkları, komando alay komutanlıkları, Jandarma Komando Özel Asayiş ve Kurtarma Tugay Komutanlığı, eğitim tugay ve birlik komutanlıkları disiplin kurulları; ilgili komutan veya komutan yardımcısı başkanlığında, ilgili komutanlık personeli arasından belirlenecek en kıdemli üç personel ile personel şube müdüründen oluşur.
2) Jandarma Genel Komutanlığı Merkez Disiplin Kurulu
Jandarma Genel Komutanının görevlendireceği en az Tuğgeneral rütbesini taşıyan bir subayın başkanlığında,
- Tayin Daire Başkanı
- Jandarma Genel Komutanının görevlendireceği bir Daire Başkanı,
- Teftiş Kurulları Başkanının görevlendireceği bir Başmüfettiş,
- Hukuk Hizmetleri Başkanının görevlendireceği bir Şube Müdürü,
- Astsubaylar hakkında yapılan kurul toplantısında Jandarma Genel Komutanının görevlendireceği hakkında disiplin soruşturması yapılandan daha kıdemli bir Astsubay üye,
- Memur personel görüşürken, talep edilmesi halinde yetkili sendika temsilcisi.
3) Jandarma Genel Komutanlığı Yüksek Disiplin Kurulu
Jandarma Genel Komutanı veya görevlendireceği bir Jandarma Genel Komutan Yardımcısı başkanlığında,
- Personel Başkanı,
- Teftiş Kurulları Başkanı,
- Hukuk Hizmetleri Başkanı,
- Jandarma Genel Komutanının görevlendireceği bir Başkan.
4) İçişleri Bakanlığı Yüksek Disiplin Kurulu
İçişleri Bakan Yardımcısı başkanlığında,
- Mülkiye Teftiş Kurulu Başkanı,
- Hukuk Hizmetleri Genel Müdürü,
- Personel Genel Müdürü,
- Jandarma Genel Komutanı veya Bakanın uygun gördüğü Jandarma Genel Komutan Yardımcısı
DİSİPLİN KURULLARININ TOPLANMA VE KARAR ESASLARI
- a) Disiplin Kurulu, kurul başkanının çağrısı üzerine belirtilen yer, gün ve saatte toplanır. Kurulda astsubay statüsündeki personelin dosyasının görüşülmesi durumunda personelden daha kıdemli bir astsubay, üye olarak bulunur.
- b) Sendikaya üye olan personelin soruşturma dosyasının görüşülmesi sırasında, personelin talebi halinde yetkili sendika temsilcisi de disiplin kuruluna üye olarak katılır.
- c) Disiplin Kurulu üye tam sayısının salt çoğunluğu ile toplanır.
- d) Kararlar oy çoğunluğu ile alınır. Oyların eşit olması durumunda başkanın oyu yönünde karar alınmış sayılır.
- e) Disiplin kurulunda raportör tarafından dosyaya ilişkin açıklamalar dinlendikten sonra dosyası görüşülen personel, personelin vekili ve tanığı dinlenir.
- f) Disiplin Kurulunda görüşülen dosyadaki eksik hususların giderilmesi için ara karar verilip dosya sonra tekrar görüşülebilir veya dosya karara bağlanabilir.
Jandarma teşkilatında disiplin hukuku; yalnızca kurum içi düzenin sağlanmasına değil, personelin hak ve yükümlülüklerinin hukuka uygun şekilde belirlenmesine de hizmet etmektedir. Disiplin amirlerinin yetkileri, disiplin kurullarının oluşumu ve karar süreçleri mevzuatla ayrıntılı olarak düzenlenmiş olup, her somut olayda görev, rütbe, teşkilat yapısı ve uygulanacak disiplin hükmünün birlikte değerlendirilmesi gerekir. Özellikle disiplin soruşturması ve disiplin cezası süreçlerinde yetki, usul, savunma hakkı ve kurulun oluşumu gibi hususlar, tesis edilen işlemin hukuka uygunluğu bakımından önem taşımaktadır. Bu nedenle Jandarma personeli hakkında yürütülen disiplin işlemlerinin, ilgili mevzuat hükümleri ve somut olayın özellikleri çerçevesinde dikkatle incelenmesi gerekmektedir.
